Кога ќе дојде декември и зимскиот студ ќе ги зафати македонските улици, во домовите почнува да се чувствува една поинаква, празнична топлина. Велат дека на овој ден „половина Македонија слави, а другата половина оди на гости“. И навистина е така. Свети Никола Зимен не е само црковен датум, туку жив мост меѓу генерациите, симбол на нашата опстојба и верност кон обичаите.
Подготовките започнуваат денови претходно, но сржта на празникот е во пресрет на денот. Домаќините го носат славскиот колач (погача), пченицата (панагија) и црвеното вино во црква на осветување. Овие три елементи го симболизираат телото и крвта Христови, како и воскресението и вечниот живот. Кога семејството ќе се собере околу запаленото славско кандило и иконата на Свети Никола, се упатуваат искрени молитви за здравје, мир и бериќет во куќата.
Бидејќи празникот паѓа за време на Божикниот пост, македонската традиција налага исклучиво посна трпеза. На масите стојат:
Традиционално подготвеното гравче во тавче
Посните сармички завиткани со љубов
Разни видови риба (крап, пастрмка или ослич) како главно јадење
Посна пита, ореви, костени и сушено овошје за десерт
Сепак, она што црквата постојано го нагласува, а народот го пренесува, е умереноста. Суштината на Свети Никола не е во прејадувањето и препивањето, ниту во натпреварот чија маса ќе биде побогата. Овој светец бил познат по својата скромност, помагањето на сиромашните и тајното дарување. Затоа, вистинскиот дух на славата се отсликува во широката насмевка со која се пречекуваат гостите и во подготвеноста да се сподели парче леб со секого.
Во македонското народно творештво, Свети Никола се смета за „жив светец“. Се верува дека тој сè уште патува по светот, ги смирува лутите мориња, им помага на патниците во неволја и ги заштитува неправедно осудените. Таа силна вера го тера нашиот човек со посебен трепет да го изговара неговото име.
Празнувањето на Свети Никола Зимен нè потсетува кои сме и каде припаѓаме. Во ера на брз живот и дигитална оттуѓеност, оваа домашна слава ни подарува убава можност да застанеме, да се погледнеме во очи со блиските, да си простиме и да ја продолжиме традицијата која ги греела срцата на нашите предци со векови.
Снежана Анеска
